فیلم‌نامه عروس چطور نوشته شد؟

گفت و گو با علیرضا داودنژاد، نویسنده فیلم نامه بی پناه

فیلم نامه عروس چطور نوشته شد؟

من از سال 1364 که بی پناه را جلوی دوربین بردم، دیگر موفق به کارگردانی هیچ فیلمی نشده بودم. البته در آن ایام از تهران رفته بودم و در شمال کشور زندگی می‌کردم. در این فاصله چند فیلم نامه و طرح فیلم نامه نوشتم که همگی رد شدند. بعد از همه این جریانات و داستان‌ها فیلم نامه عروس را نوشتم که این بار برخلاف دفعه‌های پیشین فیلم نامه تصویب شد، البته با قید یک تبصره! به من اعلام شد که اگر خودم قصد کارگردانی عروس را داشته باشم، نباید روی کمک‌های بنیاد فارابی حساب کنم! من هم به دلیل سال‌هایی که بی‌کار بودم، به تنهایی توان تهیه عروس را نداشتم و به همین دلیل فیلم نامه را واگذار کردم.

سید ضیاء هاشمی اظهار می‌کند که فیلم نامه عروس از سوی وزارت ارشاد رد شده بود و شرکت مهاب فیلم فیلم نامه رد شده را از شما خریده و قیمت فیلم نامه تصویب شده را هم بابت آن پرداخت کرده است.

خیر، این طور نیست. در واقع داستان کاملاً برعکس این است. فیلم نامه عروس تصویب شده بود و دوستان فیلم نامه تصویب شده را به قیمت فیلم نامه تصویب نشده از من خریدند! باید از آقای هاشمی بپرسید که چطور موفق شده‌اند برای یک فیلم نامه رد شده پروانه ساخت بگیرند؟

در تیتراژ عروس نامه شما به عنوان فیلم نامه نویس آمده است. چند درصد از فیلم نامه فیلمی که ما با عنوان عروس می‌بینیم، همان فیلم نامه‌ای است که شما نوشتید؟

فیلمی که شما دیده‌اید تقریباً همان چیزی است که در فیلم نامه نوشته شده است. فیلم نامه عروس مدت‌هاست که منتشر شده و با خواندن آن متوجه این موضوع خواهید شد. فقط پایان فیلم با پایانی که در فیلم نامه نوشته شده بود تفاوت دارد. در واقع افخمی پایان خود را در عروس مقابل دوربین برد.

اگر خود شما عروس را می‌ساختید، به نظرتان چه فرقی با عروس افخمی داشت؟

خب من قطعاً به شکل دیگری می‌ساختم. شاید آدم‌ها و روابط بین آن‌ها را کمی روزمره‌تر و البته طبیعی‌تر نشان می‌دادم. نمی‌خواهم بگویم چیزی که به تصویر کشیده شده طبیعی نیست، اما من به شکل دیگری به این روابط می‌پرداختم.

بهروز افخمی گفته «خودم هم نفهمیدم از چه چیز فیلم نامه عروس خوشم آمد.» به نظر شما چه چیز فیلم نامه عروس، افخمی را جذب خودش کرده بود؟

افخمی بار اول فیلم نامه را به همراه خود من خواند. آن زمان نظرش این بود که این فیلم نامه خیلی خوب نوشته شده و داستان نو و تازه‌ای دارد. شاید همین تازگی، او را جذب و ترغیب به ساخت عروس کرده باشد.

چه آن زمان که فیلم نمایش داده شد و چه امروز، بسیاری از منتقدان و سینمایی نویسان عقیده دارند ریتم نیمه دوم فیلم هم پای ریتم نیمه اول نیست. به نوعی همه مقهور نیمه اول شده‌اند تا نیمه دوم. نظر شما در این باره چیست؟

بعد از صحنه تصادف و پایان ساختار فلاش بکی داستان، روند داستان تغییر می‌کند، اما الزاماً از ریتم نمی‌افتد. حداقل من در فیلم نامه‌ای که نوشته بودم چنین تصوری نداشتم. البته در فیلم نامه و در نیمه دوم فیلم، ما برخی از ذهنیات شخصیت مرد و زن داستان را داشتیم که این در فیلم نیست. در نیمه دوم فیلم، فلاش بک جای خود را به ذهنیت شخصیت‌ حمید و مهین داده بود و ما این ذهنیات را می‌بایست به شکلی کاملاً استعاری مشاهده می‌کردیم که همه این‌ها در فیلم حذف شد.

ریتم آهسته و پیوسته نیمه دوم فیلم تا پایان فیلم و تیراژ ادامه پیدا می‌کند. تصور نمی‌کنید پایان بندی عروس باید یک مقدار به یاد ماندنی‌تر و جذاب‌تر از این که هست می‌بود؟

پایانی که من برای عروس نوشته بودم ساختاری فلاش بکی و ذهنی داشت که این در فیلم دچار تغییر و تحولاتی شد و به نوعی پایانی معمولی را برای فیلم رقم زد. پایانی که من نوشته بودم، به نوعی مطابق با فرم و کلیت فیلم نامه بود و ساختار فلاش بکی را به طور کامل از نیمه دوم حذف نکرده بودم و این را به نوعی با ذهنیات شخصیت‌ها ادامه داده بودم. می‌شود گفت با حذف این ذهنیات به نوعی تعادل ساختار بین نیمه اول و دوم فیلم به هم ریخت و پایان فیلم ساده شد. اگر تفاوت بین نیمه اول و نیمه دوم فیلم خیلی چشمگیر است و به چشم می‌آید، به همین دلیل است.

تاثیر افخمی را در عروس شدن عروس تا چه میزان ارزیابی می‌کنید؟

عروس در بین فیلم نامه‌هایی که من برای دیگران نوشتم و ساخته شد، قطعاً جزو بهترین‌هاست. در واقع می‌خواهم بگویم آن تاثیری که من در فیلم نامه به دنبالش بودم با فیلم حاصل شد.

نظرتان راجع به گروهی که عروس را ساختند چیست؟

عروس خیلی خوب تهیه شد. گروه خوبی دور هم جمع شده بودند و فیلم هم سر فرصت و در زمان کافی فیلم برداری شد، به اندازه کافی خرج شد و در استفاده از عوامل خوب و حرفه‌ای سینمای ایران هیچ کوتاهی صورت نگرفت. در واقع همه چیزهایی که برای به وجود آمدن یک اثر سینمایی خوب لازم است، هنگام ساخت عروس مهیا بود.